Odchudzić klasę polityczną: rachunek za przywileje władzy

Druga izba za ćwierć miliarda złotych rocznie, osiem milionów na loty, które zastąpiłby pociąg, dwanaście milionów kilometrówek rozliczanych na samo oświadczenie, kilka tysięcy płatnych foteli w radach nadzorczych spółek — klasa polityczna urządziła sobie państwo wygodnie, a rachunek za tę wygodę pokrywa wspólny budżet. Razem chce ten rachunek obciąć, ale nie hasłem o „taniej polityce”, tylko konkretami z rozdziału o uczciwej polityce: likwidacją Senatu, ograniczeniem lotów krajowych posłów, ewidencją kilometrówek, końcem rad nadzorczych jako synekur, limitem kadencji w parlamencie oraz — po drugiej stronie tej samej zasady — godnymi płacami tych, którzy wykonują realną pracę w wymiarze sprawiedliwości. Poszczególne pozycje tego rachunku rozkładamy niżej.

Druga izba za 268 milionów

Kancelaria Senatu zaplanowała na 2025 r. rekordowe 268,2 mln zł, a nawet po odjęciu grantów polonijnych na samo utrzymanie izby zostaje kwota rzędu 180 mln zł. Problem nie leży jednak w kwocie, lecz w tym, co za nią dostajemy: Senat nie ma w procesie ustawodawczym ostatniego słowa, bo Sejm bezwzględną większością odrzuca każdą jego poprawkę i każdy sprzeciw, a pracę redakcyjną izby dałoby się wykonać w jednej izbie. Dlaczego Razem opowiada się za likwidacją izby, która dubluje funkcję Sejmu, i co tak naprawdę mówią o tym dokumenty budżetowe, rozkładamy w tekście ile kosztuje Senat.

Loty, które zastąpiłby pociąg

Krajowe przeloty posłów kosztowały budżet w 2025 r. ponad 8 mln zł za 9112 lotów, choć na trasie takiej jak Warszawa–Kraków Pendolino dowozi pasażera w mniej niż trzy godziny, a bilet potrafi kosztować kilka razy mniej niż średnie 890 zł za lot na koszt państwa. Razem proponuje twardą, sprawdzalną regułę: państwo przestaje fundować przelot tam, gdzie kolej pokonuje trasę w mniej niż trzy godziny — kryterium samonapędzające się, bo im lepsza kolej, tym mniej tras się kwalifikuje. Które relacje wpadają w ten próg, a które jeszcze nie, pokazujemy na konkretnych rozkładach w tekście o lotach krajowych posłów.

Kilometry rozliczane na słowo

Ten sam mechanizm „wierzymy na słowo” rządzi kilometrówkami — ryczałtem na dojazdy prywatnym autem, którego w 2025 r. rozliczono 12,3 mln zł na podstawie samych oświadczeń, bez faktur i wskazania trasy. Obcięcie limitu od 2026 r. zmniejszyło kwotę, ale nie zmieniło reguły przyznawania: jazdy lokalne wciąż opierają się na deklaracji, której nikt nie weryfikuje. Razem chce wprowadzić ewidencję kilometrówek — dokumentowanie rzeczywistych przejazdów zamiast deklaracji — a przy okazji pokazuje, jak ta sama logika wraca w droższej pozycji: przetargach urzędów na luksusowe auta reprezentacyjne, pisanych pod z góry upatrzony model.

Rada, która nadzoruje sama siebie

Każda z blisko 2,4 tys. samorządowych spółek musi z mocy prawa mieć radę nadzorczą, a miejsca w tych radach od lat rozdaje się według klucza partyjnego — comiesięczne wynagrodzenie płynie za obecność na posiedzeniu zwoływanym raz w miesiącu. Kolejne kontrole NIK opisują ten nadzór jako pasywny i sprowadzony do formalności, a w dwunastu badanych spółkach wykryły zawyżenie wynagrodzeń rad o 732 tys. zł. Razem proponuje rozwiązanie radykalne: zlikwidować rady nadzorcze w spółkach samorządowych i zastąpić je sprofesjonalizowanym nadzorem właścicielskim, w którym za pilnowanie publicznych pieniędzy odpowiada ktoś, kogo można z tego rozliczyć.

Limit kadencji: jeden już jest, drugiego brak

Dwukadencyjność wójtów, burmistrzów i prezydentów miast obowiązuje w Polsce od 2018 r. i realnym zagrożeniem jest dziś jej zniesienie, nie brak — latem 2025 r. do Sejmu trafił projekt jej likwidacji. W parlamencie żadnego limitu nie ma: w Sejmie zasiadali posłowie z nieprzerwanym trzydziestoletnim stażem, a rekordzista wśród prezydentów miast rządził Gliwicami od 1993 r. Razem chce te dwa stany zrównać od góry — utrzymać dwukadencyjność w samorządzie i wprowadzić limit kadencji w parlamencie, bo długie okopanie się na stanowisku betonuje układ tak samo w ratuszu, jak w ławach sejmowych.

Sekretariat sądu opłacany jak najniższy szczebel

Kontrast domyka rozdział o odchudzaniu klasy politycznej: to samo państwo, które finansuje rady nadzorcze i posady z nadania, latami trzymało pensje protokolantów, sekretarzy i urzędników sądowych tuż nad płacą minimalną — choć bez nich żadna rozprawa nie ruszy z wokandy. Niedopłacony sekretariat to oszczędność pozorna: rotacja kadr spowalnia postępowania i wydłuża kolejki spraw. Razem chce podnieść wynagrodzenia pracowników sądów i prokuratur oraz oddać asystentom sędziego z odpowiednim stażem prawo do egzaminu sędziowskiego — bo odchudzanie z synekur i dopłacanie tam, gdzie jest realna praca, to dwie strony jednej zasady.

Co proponuje Razem

Emblematyczny punkt tego rozdziału Razem ujął w jednym zdaniu:

Opowiadamy się za likwidacją Senatu.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Uczciwa polityka”, pkt 9, partiarazem.pl

Wokół niego układa się reszta programu odchudzania klasy politycznej, cała z tego samego rozdziału Deklaracji z 2025 r.:

• Likwidacja Senatu (pkt 9) — zniesienie izby, która nie ma ostatniego słowa, a dubluje pracę Sejmu.
• Ograniczenie lotów krajowych i ewidencja kilometrówek (pkt 2) — przywilej transportowy rozliczany z sensu ekonomicznego i udokumentowany, a nie przyznawany na oświadczenie.
• Likwidacja rad nadzorczych w spółkach samorządowych (pkt 5) — profesjonalny nadzór właścicielski zamiast comiesięcznego wynagrodzenia za obecność.
• Limit kadencji w parlamencie i utrzymanie dwukadencyjności w samorządzie (pkt 6) — koniec betonowania stanowisk niezależnie od szczebla.
• Wyższe wynagrodzenia pracowników sądów i prokuratur oraz powrót egzaminu sędziowskiego dla asystentów (pkt 10) — pieniądz publiczny kierowany tam, gdzie wykonuje się realną pracę.

Koszt władzy i jakość usług

Odchudzenie klasy politycznej z synekur i rzetelne gospodarowanie majątkiem publicznym to jedno zadanie oglądane z dwóch stron — raz od strony kosztów władzy, raz od strony ceny wody, biletu i ogrzewania, o których decydują dobrze albo źle zarządzane spółki komunalne. Profesjonalny, przejrzysty nadzór nad tym majątkiem to ten sam kierunek, który rozwija siostrzany serwis Razem dla gospodarki. A reguła „mniej niż trzy godziny koleją” działa tym mocniej, im gęstsza i szybsza jest sieć połączeń — dlatego ograniczenie lotów posłów zazębia się z inwestycją w transport zbiorowy, którą opisuje Razem dla transportu: im lepszy pociąg, tym mniej powodów, by ktokolwiek — z mandatem czy bez — leciał samolotem z Warszawy do Krakowa.

Źródła i dalsza lektura

• Partia Razem — Deklaracja programowa 2025, rozdz. „Uczciwa polityka” (program)
• Kancelaria Senatu — projekt budżetu na 2025 r. (268,2 mln zł, +46,7 proc.)
• Wprost — 8 mln zł na krajowe loty posłów w 2025 r. (dane Kancelarii Sejmu)
• jakglosuja.pl — kilometrówki poselskie 2025 (12,3 mln zł, ranking)
• NIK — zasady wynagradzania członków rad nadzorczych spółek komunalnych (zawyżenie 732 tys. zł)
• Prawo.pl — dwukadencyjność wójtów, burmistrzów, prezydentów (obowiązuje od 2018)
• Ministerstwo Sprawiedliwości — środki i etaty na podwyżki w sądach i prokuraturach (170 mln zł)
• Razem dla gospodarki — profesjonalne zarządzanie majątkiem publicznym
• Razem dla transportu — kolej zamiast krótkiego lotu