Jawnosc

Ochrona sygnalistów jako narzędzie wykrywania niegospodarności: pierwsze dane po wejściu ustawy

Naruszenie prawa w urzędzie czy w firmie najczęściej widzi najpierw ktoś, kto pracuje obok. Prawna ochrona sygnalistów zamienia tę wiedzę w sygnał, którego inaczej by nie było — i robi to taniej niż każda kontrola z zewnątrz. Razem domagało się takiej ochrony, obejmującej sektor publiczny i prywatny, już w 2018 roku. Ustawa weszła dopiero we wrześniu 2024, a pierwsze dane pokazują, dokąd trafiają zgłoszenia i jak wiele instytucji nie usłyszało żadnego.

Jawne państwo

Jawność reklamy politycznej w internecie: publiczny rejestr, kto za nią zapłacił

W kampanii 2023 roku same partie sejmowe wydały na reklamę w Google, YouTube i mediach społecznościowych ponad 5,8 mln zł — a najdroższy pojedynczy spot kosztował 400–450 tys. zł i zebrał ponad 10 mln wyświetleń. Kto za te przekazy zapłacił i kogo nimi celowano, wiadomo dziś tylko tyle, ile dobrowolnie ujawniają Google i Meta. Razem chce, żeby każda reklama internetowa niosła informację, kto ją wykupił, a dostawca prowadził publiczny rejestr reklam.

Pieniądze w polityce

Rejestr wydatków publicznych online: żeby każdy mógł prześledzić, na co idą wspólne pieniądze

Państwo wydaje na same tylko zamówienia publiczne blisko 280 mld zł rocznie — około 8% PKB — ale przeciętny obywatel, dziennikarz czy mały przedsiębiorca ma z tego jawny, przeszukiwalny obraz tylko w strzępach. Razem chce zbudować centralny system zamówień publicznych i rejestr wydatków publicznych online: jedno miejsce, w którym widać, kto, komu i za co płaci z publicznej kasy — po to, by trudniej było marnować pieniądze i łatwiej mniejszym firmom stanąć do przetargu.

Jawne państwo